Home / Tài liệu ôn thi / Tài liệu môn văn học / Phương pháp giúp học sinh nhận diện và phân tích đề trong văn nghị luận

Phương pháp giúp học sinh nhận diện và phân tích đề trong văn nghị luận

Trong các bài văn nghị luận xã hội bản thân học sinh cần phải phát biểu những suy nghĩ nghiêm túc, chín chắn, sâu sắc của mình về một hiện tượng tốt, xấu trong đời sống xã hội, về những vấn đề của cuộc sống từ chân lý vĩnh hằng đến thời sự nóng hổi. Muốn vậy, trước hết các em phải nhận thức đúng vấn đề mà đề bài yêu cầu nghĩa là việc xác định vấn đề phải trúng, vì thế khâu tìm hiểu đề hết sức quan trọng. Theo tôi kỹ năng cần thiết, rèn luyện đầu tiên là kĩ năng nhận diện phân tích đề


1. Nhận diện đề hợp lý

 – Đối với học sinh giỏi, các kỳ thi mà các em tham gia đều phải chịu áp lực lớn. Từ chọn đội tuyển cấp trường, đến cấp tỉnh, qua nhiều vòng thi đến kỳ thi Quốc gia, vì vậy rèn luyện thói quen độc lập suy nghĩ dám phát biểu chính kiến, quan niệm cá nhân là cả vấn đề.
 – Về căn bản kiểu bài nghị luận xã hội chia làm 3 dạng chính: Nghị luận về một hiện tượng xã hội, nghị luận về một tư tưởng đạo lý, nghị luận về một vấn đề từ tác phẩm văn học nhưng ở mỗi dạng đó có biết bao tình huống đề, những vấn đề đưa ra cần nghị luận; đề văn rất phong phú trong cách thể hiện những vấn đề đó. Vì vậy, học sinh giỏi rất cần được tiếp cận, làm quen, từ đó học cách suy nghĩ và giải quyết.
 Trong 3 dạng này, với học sinh giỏi lớp 12 dạng đề thường gặp nhất là nghị luận về một tư tưởng đạo lý (tư tưởng đạo lý được hiểu theo nghĩa rộng). Ví dụ: những truyền thống tốt đẹp trong đạo đức của người Việt, lối sống của con người, mối quan hệ giữa người với người, con người với chính bản thân mình (nghị lực, ý chí, thành công và thất bại, ước mơ và hành động…)
Cần nhận diện vấn đề trong văn học tốt
 Ví dụ: Đề bài có thể đưa ra vấn đề nghị luận ở nhiều hình thức, một nhận định, một ý kiến (đề thị năm 2008-2009); một câu chuyện (đề thị năm 2009-2010); cách nêu vấn đề khi trực tiếp, khi gián tiếp, khi là những mệnh đề đối lập (đề thị năm học 2006-2007).
 Trong quá trình bồi dưỡng, học sinh cần được tiếp xúc các dạng đề dưới nhiều hình thức bài tập để các em tư duy, suy nghĩ, nhận thức tìm cách giải quyết.
 Đối với giải quyết một đề văn, việc nhận thức phát hiện đúng vấn đề là khâu hết sức quan trọng, có làm được điều đó học sinh tránh bị lạc đề, xa đề.

2.  Xây dựng luận điểm cho bài văn:

 + Nhận thức đề là cơ sở cho việc tìm ý và xây dựng hệ thống ý lớn cho bài viết, đúng như PGS.TS Đỗ Ngọc Thống quan niệm "Luận điểm chính là linh hồn của bài văn nghị luận". Nó thể hiện những mệnh đề, tư tưởng và quan điểm của người viết. Một bài nghị luận thực sự mạch lạc, thuyết phục người đọc khi có hệ thống luận điểm phù hợp, khoa học. Ở đó người viết phát biểu được, nêu ra những suy nghĩ, quan điểm nhận thức của mình một vấn đề xã hội mà đề bài yêu cầu.
 + Tư tưởng, suy nghĩ của người viết trước vấn đề cần nghị luận phải là tư tưởng phù hợp đạo lý, lẽ phải thể hiện trách nhiệm của người viết trước những vấn đề của đời sống. Tư tưởng trong bài văn được thể hiện thông qua các luận điểm, luận điểm là sợi chỉ đỏ, là xương sống của bài nghị luận, người viết phải xác định được hệ thống luận điểm rõ ràng thì bài văn mới có phương hướng, có nội dung đúng, đủ và sâu sắc.
 + Luận điểm trong bài nghị luận xã hội phải đạt các yêu cầu: chính xác, rõ ràng, sâu sắc và mới mẻ. Điều đó có nghĩa là: luận điểm phải phản ánh đúng bản chất vấn đề, phù hợp với đối tượng bàn luận, luận điểm được xây dựng phải sáng rõ, nổi bật, nhờ luận điểm mà người đọc nhận thức vấn đề sâu sắc; luận điểm cần đưa ra được những ý mới, ý hay, đem đến cho người đọc những nhận thức mới.
 + Trong quá trình xây dựng luận điểm cho bài viết, học sinh luôn phải biết tự đặt ra các câu hỏi: vì sao, cần phải làm như thế nào, những hiện tượng nào cần phê phán trong thực tế cuộc sống, bài học mỗi người tự rút ra được sau các vấn đề bàn luận là gì?
 Đối với học sinh trong quá trình làm bài, luôn có ý thức bám sát yêu cầu của đề. Triển khai các luận điểm để nội dung toàn bài cùng tập trung hướng tới làm rõ một vấn đề xã hội từ đó cần bàn luận.
 Một trong những thủ pháp để tìm được luận điểm mới, sâu sắc là người viết phải biết lật đi, lật lại vấn đề, bên cạnh chính đề cần tìm ý phản đề hay giả định trong những trường hợp cần thiết. Điều đó giúp cho vấn đề bàn luận được nhìn nhận, đánh giá ở nhiều góc độ và tăng thêm sức thuyết phục. Yêu cầu này phải được đặt ra đối với các em và cần để luyện tập để các em thấy nó cần thiết, không thể thiếu đối với tư duy, giải quyết vấn đề của người học sinh giỏi (tránh được lối viết hời hợt, thuận chiều).
Qua đó học sinh có thể nhận diện được loại đề chính xác và tìm được phương hướng lập dàn ý cũng như phương hướng làm bài hiệu quả, an toàn

Comments

comments

About kythiquocgia

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *