Warning: Error while sending QUERY packet. PID=30900 in /home/kythiqg/web/kythiquocgia.net/public_html/wp-includes/wp-db.php on line 2007
HỒN TRƯƠNG BA DA HÀNG THỊT – LƯU QUANG VŨ
Home / Tài liệu ôn thi / Tài liệu môn văn học / HỒN TRƯƠNG BA DA HÀNG THỊT – LƯU QUANG VŨ

HỒN TRƯƠNG BA DA HÀNG THỊT – LƯU QUANG VŨ

HỒN TRƯƠNG BA DA HÀNG THỊT – LƯU QUANG VŨ

( Trích kịch nói )

Đặc điểm thi pháp:

Lưu Quang Vũ (1948 – 1988 ):

quê gốc ở Đà Nẵng, nhưng sinh ra và trưởng thành ở Phú Thọ và Hà Nội. Ông từng tham gia quân đội thời kì kháng chiến chống Mỹ và sống lăn lội, sôi nổi, mưu sinh bằng những công việc lao động cực nhọc, những hoạt động nghệ thuật và sáng tác thơ, truyện, kịch,… Từ 1978 trở đi, với một nguồn sáng tạo và một nỗi trăn trở về con người, cuộc sống của đất nước, nhân dân trong bước đầu đổi mới, Lưu Quang Vũ chuyển sang viết kịch nói. Trong vòng 10 năm, ông đã viết gần 50 kịch bản, gây tiếng vang lớn, trở thành nhà viết kichk hàng đầu của nền văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại.

kịch của Lưu Quang Vũ đề cập đến những vấn đề nóng hổi của cuộc sống, vừa thấm đẫm cảm hứng nhân văn, vừa có chiều sâu triết lý. Trong mỗi tác phẩm, cây bút ấy đã xây dựng được nhiều xung đột kịch rất hấp dẫn, nhiều nhân vật giàu tính biểu tượng, gợi những bài học nhân sinh sâu sắc.

Tác phẩm và đoạn trích:

Tác phẩm: Dựa vào một truyện dân gian, Lưu Quang Vũ sáng tạo câu chuyện về cuộc sống con người bị đẩy vào cảnh ngộ trớ trêu (bên ngoài một đằng, bên trong một nẻo) đã đấu tranh, vươn tới cuộc sống đích thực là mình, thanh cao, trong sạch

Đoạn trích trong SGK:

Thuộc cảnh VII và đoạn kết của vở kịch, diễn tả sự đau khổ, dằn vặt và quyết định vô cùng của cao thượng của hồn Trương Ba, từ đó sáng lên ý nghĩa nội dung và giá trị vở kịch.

Về nghệ thuật: đoạn trích xây dựng những xung đột kịch rất căng thẳng, hấp dẫn, vừa có tính hiện thực vừa lãng mạn, huyền ảo: cuộc tranh luận giữa hồn Trương Ba với da hàng thịt; cuộc trờ chuyện giữa hồn Trương Ba với vợ con và những đề bạt của hồn Trương Ba với tiên ông Đế Thích…Ngôn ngữ kịch rất sinh động, hài hòa chất khẩu ngữ đời thường với chất triết lí lắng sâu. Từ ngôn ngữ và hành động, các nhân vật hiện lên với tính cách rất sôi động, mang ý nghĩa nhân sinh, gần gũi, thú vị.

Gợi ý giải mã:

Nhân vật hồn Trương Ba:

Cảnh ngộ:

  Từ một người nông dân hiền lành, nhân hậu, yêu thương vợ con, quý mến bạn bè, được mọi người tôn trọng, Trương Ba bị chết đột ngột. Cái chết của ông không phải do tuổi già, bệnh tật hay số mệnh mà do sự tắc trách của hai vị tiên trên trời ( Nam Tào và Bắc Đẩu) gạch nhầm sổ sinh mệnh của con người trần gian. Để sửa lỗi, trời sai tiên ông Đế Thích xuống trần cho Trương Ba sống lại. Nhưng vì quá muộn, xác Trương Ba đã bị hủy hoại nên Đế Thích đành để hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt – người cùng xóm, vừa chết. Do đó, xảy ra bao nhiêu trớ trêu, bao nhiêu xung đột.

Trong đoạn trích, ông Trương Ba xuất hiện bằng hồn của mình mang một cảnh ngộ thật éo le, đau khổ: bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo, không được là mình toàn vẹn. Đó là một cuộc sống nhờ, sống giả dối, thiếu trung thực, trái với tự nhiên,…

Đặc điểm tính cách, phẩm chất: Để thể hiện là con người lương thiện, hồn Trương Ba đã luôn day dứt, dằn vặt và liên tục đấu tranh. Cuộc đấu tranh ấy diễn ra ở ba xung đột:

Xung đột thứ nhất: Hồn Trương Ba tranh luận với xác hàng thịt

 

Hồn Trương Ba

Xác hàng thịt

Lần thứ nhất

Phê phán xác hàng thịt “Chỉ là vỏ bên ngoài, không có ý nghĩa gì hết, không có tư tưởng, không có cảm xúc,…”

 

 

 

 

Hồn Trương Ba mắng lại: Ta vẫn có đời sống riêng, nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn.

Phản bác lại: nêu rõ vai trờ và lợi ích của cái xác, của phần vỏ bên ngoài: giúp hồn Trương Ba rung động trước người đàn bà trẻ – vợ hàng thịt, giúp hồn Trương Ba thưởng thức những món ngon: tiết canh, thịt lợn,…

 

 

Lần thứ hai

Hồn Trương Ba tiếp tục phủ nhận vai trò của xác hàng thịt: ta cần gì sức mạnh làm ta trở nên tàn bạo

Xác hàng thịt kể công: tôi đã cho ông sức mạnh để ông tát vào mặt người con trai hư đốn

Lần thứ ba

 

Xác hàng thịt đề nghị hai bên giảng hòa, rồi động viên hồn Trương Ba chấp nhận cuộc sống đang có “Ông đừng tự dằn vặt làm gì. Tôi đâu muốn làm khổ ông, bởi tôi cũng rất cần đến ông. Thôi đừng cãi nhau nữa. Không còn cách nào khác đâu, phải sống hòa thuận với nhau thôi”

Lý lẽ của xác hàng thịt chứa đựng nhiều điều đúng đắn, đây sức thuyết phục. Đây chính là cuộc xung đột giữa thể xác ( phần bản năng ) và tinh thần (phần ý thức ) của con người. Trong cuộc đấu tranh này, phần bản năng đã thắng phần ý thức. Hồn Trương Ba, đành chấp nhận cúi đầu chấp nhận cuộc sống thực tại. Nhập vào xác hàng thịt, ông ngồi lặng lẽ trên chõng, cô đơn, đau khổ

Bị kịch thật đáng thương.

Xung đột thứ hai: Hồn Trương Ba trò chuyện với người thân, mong tìm được sự cảm thông, giúp mình vượt qua cảnh ngộ

Với bà vợ:

Hồn Trương Ba ôn tồn hỏi về cái Gái – đứa cháu nội, thằng vu Tị hàng xóm đang ốm

Bà vợ trách ông hờ hững với mọi người rồi hờn mát: “Cái thân tôi sao trời không bắt đi cho rảnh…” Bà quyết định bỏ nhà đi để “ Ông được thanh thản với cô vợ người hàng thịt”

Hồn Trương Ba không hiểu sao người vợ ông rất đỗi yêu thương bây giờ lại hờn dỗi, ghen tuông với mình như thế. Ông cố ngăn cản , nhưng trong suy nghĩ người vợ “Ông đâu còn là ông, đâu còn là ông Trương Ba làm vườn ngày nào … Tôi không giúp gì được ông. Tốt nhất là không có tôi nữa”

Với đứa cháu nội – cái Gái:

Hồn Trương Ba cầu cứu, gọi cháu nhưng đứa cháu vừa về nhà đã nặng lời với ông “Tôi không phải là cháu ông”

Hồn Trương Ba cố ôn tồn giải thích, thuyêt phục cháu nhưng cái Gái vẫn một mực chối từ, rồi xa lánh ông. Nó nói như quát mắng “Ông nội tôi chết rồi…Ông xấu xa lắm, ác lắm…Cút đi, lão đồ tể, cút đi”. Đứa cháu bỏ chạy khiến hồn Trương Ba choáng váng, hụt hẫng, không thể níu giữ được.

Với người con dâu

Chị về nhà tìm con, thấy hồn Trương Ba đang run rẩy, bèn đến gần an ủi. Chị nói “Khổ thân thầy”. Ngỡ người con dâu thấu hiểu, thương cảm, hồn Trương Ba nguôi ngoai chút ít

Người con dâu cố an ủi ông “Con biết giờ này thầy khổ hơn xưa nhiều lắm, mà u con cũng khổ…Nhà ta như sắp tan hoang ra cả…” Hồn Trương Ba dần dần nhận ra hâu quả cuộc sống của mình hiện nay, đúng như lời người con dâu nói: “ Có lẽ cái ngày mà u con chon thầy xuống đất, tưởng thầy chết hẳn, u cũng không khổ bằng bây giờ”

Cuối cùng, người con dâu cũng nói ra sự thật phũ phàng rằng mỗi ngày hồn Trương Ba một đổi khác, mất mát dần…đến nỗi chính cô cũng không nhận ra nữa “ Con càng thương thầy, nhưng thầy ơi…làm sao giữ được thầy ở lại, hiền hậu, vui vẻ tốt lành như thầy chúng con xưa”

Mặc dù cố thuyết phục với gia đình nhưng càng cô thì hồn Trương Ba càng thất bại. Đây là xung đột, là mâu thuẫn giữa “tình cảm đôn hậu, yêu thương” với “hành động vụng về, thô bạo “ của Trương Ba. Ông đau đớn vô cùng nhận ra mình là kẻ giả dối, bên ngoài một đằng, bên trong một nẻo

Nhưng rồi ông chợt bừng tỉnh, rồi tự dằn vặt, phê phán mình “Cái thân xác không phải của ta…Lẽ nào tao chịu thua mày, khuất phục mày và tự đánh mất mình?” , “ Chẳng còn cách nào khác” , “Không cần cái đời sống do mày mang lại, không cần”

Đây là giây phút bản chất lương thiện của người nông dân Trương Ba trỗi dậy và đấu tranh với chính mình, để chiến thắng chính mình. Cuối cùng, ông quyết định gọi tiên Đế Thích xuống trần.

Hồn Trương Ba tranh luận và thuyết phục Đến Thích giải thoát cho mình: Đây là cuộc đấu tranh giữa sự sống và cái chết

Mở đầu, hồn Trương Ba đề đạt nguyện vọng một cách thẳng thắn: “Không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được. Tôi muốn được là tôi toàn vẹn”. Đế Thích giải nghĩa để hồn Trương Ba hiểu cảnh ngộ như của ông là chuyện hoàn toàn bình thường ở đời, dưới hạ giới con người vẫn sống như thế. Lí lẽ và thực tế thật đáng sợ, không dễ gì con người trối bỏ, hoặc phủ nhận…

Hồn Trương Ba phân tích bi kịch của kẻ sống nhờ, sống giả dối “Sống nhờ vào đồ đạc, của cải của người khác là chuyện không nên, đằng này đến cái thân tôi cũng phải sống nhờ anh hàng thịt”. Từ thực tế đau khổ của mình, hồn Trương Ba phê phán sai lầm của Đế Thích “Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưng sống thế nào thì ông chẳng biết”. Vừa bằng lí lẽ, hồn Trương Ba vừa đưa ra biện pháp cụ thể : Trả lại xác cho anh hàng thịt, còn hồn mình thì ở đâu cũng được. Nếu không ông sẽ nhảy xuống sông hoặc đâm một nhát dao vào cổ cho hồn ông chẳng còn mà xác anh hàng thịt cũng mất.

Lí lẽ của hồn Trương Ba thật sắc bén, biện pháp của ông thật cụ thể, nguyện vọng của ông thật da diết. Giữa sự sống và cái chết, ông tự nguyện giũ bỏ cuộc sống giả dối, sống nhờ để nhận lấy cái chết thanh cao, để được “là tôi toàn vẹn”, hồn và xác hòa hợp, thống nhất

Đế Thích cũng đưa ra biện pháp: Trả lại xác hàng thịt, cho hồn Trương Ba nhập vào cu Tị – dứa trẻ hàng xóm vừa mới chết. Thật là một giải pháp kì quặc, sửa sai lầm này, Đế Thích lại phạm phải sai lầm khác “ Có những cái sai không thể sửa chữa. Chắp vá gượng ép chỉ làm sai them. Chỉ có một cách là đừng bao giờ sai nữa, hoặc là bù bằng một việc đúng khác”. – Hồn Trương Ba vừa tiếp tục phê phán vị tiên trên trời, vừa nhắc nhở con người nơi hạ giới.

Cuối cùng, hồn Trương Ba quyết định: trả lại xác cho anh hàng thịt, giúp cu Tị sống lại còn mình thì chết hẳn. Thấy Đế Thích phân vân, ông nhấn mạnh và dứt khoát “ Không thể sống với bất cứ giá nào được…Từ lúc tôi đủ can đảm để đi đến quyết đinh này, tôi thấy mình lại là Trương Ba thật, tâm hồn trở lại thanh thản, trong sáng như xưa”.

Không tìm được giải pháp nào tốt hơn thế, Đế Thích đành chấp nhận nguyện vọng của Trương Ba với thái độ vừa kinh ngạc vừa nể phục “ Con người dưới hạ giới các ông thật kì lạ”. Điều kì lạ ở nhân vật hồn Trương Ba là gì là điều mà Lưu Quang Vũ bỏ ngỏ nơi mỗi người đọc kịch, xem kịch,…

Đánh giá: Qua mỗi xung đột kịch, Trương Ba vừa nhận thức rõ hơn bi kịch của số phận mình vừa bền bỉ đấu tranh để vượt qua bi kich. Đỉnh cao của cuộc đấu tranh là xung đột thứ ba, hồn Trương Ba gặp Đế Thích. Đây chính là cuộc đấu trong bản thân Trương Ba. Ông đã vượt lên chính mình, bằng tấm lòng vị tha, nhân hậu cao cả, nhường sự sống cho người khác, chấp nhận cái chết về mình để không phải sống nhờ, để được là mình toàn vẹn, trong sach, thanh thản…Tinh thần và cách ứng xử này dũng cảm và cao đẹp biết bao. Đoạn kết của vở kịch là một vĩ thanh khẳng định sự bất tử của hồn Trương Ba, tuy ông ra đi vĩnh viễn nhưng hương hồn thanh cao, trong sạch của ông mãi mãi trong lòng của những người thân yêu, bà con làng xóm,…Nhân vật được xây dựng bằng bút pháp vừa hiện thực vừa lãng mạn, đậm chất triết lí sâu sắc.

Nhân vật Đế Thích:

Có lòng tốt, biết trân trọng người tài

Nhưng đã phạm sai lầm đáng tiếc

Biết lắng nghe ý kiến đúng để sửa chữa sai lầm, đem lại cho người khác cách sống đúng, niềm vui chân chính

Là nhân vật của cảm hứng lãng mạn nhưng cũng đậm chất hiện thực và mang những ý nghĩa triết lý sâu sắc

Tổng kết:

Tuy chỉ là một màn kịch nhưng đoạn trích trong SGK hàm chứa tư tưởng của cả vở kịch: Được sống làm người thực sự là điều quý giá mà ai cũng mong muốn nhưng được sống là mình trọn vẹn với những giá trị mình vốn có còn ý nghĩa hơn nhiều. Sự sống chỉ có giá trị khi con người được sống tự nhiên, hài hòa giữa thể xác và tâm hồn. Muốn vậy, cần có những đấu tranh với chính mình, chống lại mọi sự gian dối, mọi biểu hiện của lối sống ỷ lại, dựa dẫm người khác để từng bước hoàn thiện nhân cách, vươn tới những giá trị làm người cao quý,…

Nghệ thuật: Màn kịch xây dựng nhiều xung đột hợp lý, hấp dẫn, nhân vật kịch có nhiều ngôn ngữ đối thoại sinh động giàu chất triết lý, thể hiện đậm nét tính cách nhân vật.

Comments

comments

About kythiquocgia

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *